Harput ve dolaylarında yaşıyan insanların sese ve saza verdikleri kıymet ve önemi yukarıda belirtmiştim. İşte bu merak ve sevgi ile içten gelen heyecanlarını etrafa haykırmak ve duyurmak için küçüğünden büyüğüne, cahilinden âlimine, rençberinden zenginine kadar herkes bu hava içerisinde yaşardı. Çoğunluk, bu hilkat ve bu tiynette yaratılmış ve terbiye edilmiş olduğundan doğrusunu isterseniz bu kütlenin arasındaki şairler de, bestekârlar da belli değildir.
Başka illerin saz ve ses şairleri gibi bunları kahvelerde, şurada burada göremezdik. Onlar, kendi kendilerine birer alemdiler. Harp, isyan, kahramanlık gibi önemli hadiseler, çekici bir güzellik, bir aşk macerası, bilhassa gençelerin ölümleri ve bazı feci cinayetler derhal bunları harekete geçirerek, ister istemez kendilerini o heyecanın, o güzelliğin cazibesine, o teessürün inilti ve feryatlarına kaptırırlar; işte bu kaptırmalardır ki, o konulardan aldıkları ilham üzerine hissiyatlarını gizli gizli düzene alır ve bir taraftan da tellendirirlerdi.
Bir gecede veya bir kaç saat içerisinde düzlenlenen ve tellendirilen bu şarkı ve türküler böyle sessiz, sadasız yaratıldığı halde ertesi gün bakarsınız, bütün halkın ağzında ve dilinde!.. Kayabaşlarında, bağ ve bahçelerde havuz başlarında söylenip duruyor. Bunu kim yarattı? Hangi kalem yazdı? Hangi bestekâr besteledi, kime ve kimlere talim etti de böyle etrafa yayıldı?.. İşte burası meçhul!..
Bu sebeple ben, bunlara Harputun meçhul şair ve bestekârları diyorum ki, bu bir hakikattir. Evet, ortada gerçi bir Hacı Hayri, bir çeri başı ve bunlara benzer bir kısım şairlerimiz var; fakat bunların hepsinin meydana getirdikleri eserleri toplarsak nihayet beşi onu geçmez, şu halde bu gün tesbit edebildiğimiz yüzlerce eseri kimler yarattı, işte bu belli değildir.
